چشمه مرتضی علی طبس

آشنایی با چشمه مرتضی علی طبس

در 30 کیلومتری شهر طبس و 2 کیلومتری روستای خرو، میان کوه های خشن و تاب آورده از آفتاب گرم و بی امان کویر، چشمه اعجاب انگیزی با نام مرتضی علی وجود دارد که در یک سویش آب گرم می جوشد و در سوی دیگر آب خنک که جان انسان را تازه می کند. این چشمه ها مسیر زیادی را طی می کنند تا وارد فضای دره مانندی شوند که شباهت بسیار زیادی به تنگه واشی دارد. کافیست کمی در این دره قدم بزنید تا به چشمه های کوچک و بزرگی برسید که از دیواره های دره پایین می ریزند و مسیر حرکت شما را پر از آب می کنند.

ویژگی خاص و منحصربه‌فرد چشمه

این چشمه را مرتضی علی نامیده اند؛ چون آب گرم آن از چشمه ای به نام مرتضی علی تامین می شود و به خاطر وجود میزان بسیار بالای املاح و مواد معدنی، غلظت زیادی دارد و به همین دلیل تا 300 متر به موازات آب های سرد حرکت کرده و با آن ترکیب نمی شود. در سمت راست دره، چشمه های آب گرم و در سمت چپ، چشمه های آب سرد قرار دارند و به محض آن که شما پای تان را در آب بگذارید این اختلاف دما را به راحتی احساس می کنید. گاهی اختلاف دمای آب چشمه ها با هم به 10 درجه سانتی گراد هم می رسد که در نوع خود بی نظیر است. اگر پای تان را درون چشمه بگذارید گاهی خنک تان می شود و به محض آن که احساس سرما کردید می توانید پای تان را در حوضچه ای از آب گرم که دقیقا کنار حوضچه های آب سرد است بگذارید.

زیبایی های این چشمه، حیرت انگیز است و چشم برداشتن از آن کاری دشوار؛ اما کمی سرتان را بالا بگیرید تا قبرهای زرتشتیان را در میان دیواره های دو طرف چشمه ببینید که هر کدام با تونلی به هم وصل شده اند؛ اما همه چیز به همین جا ختم نمی شود!

اوج هنرنمایی چشمه آخر داستان است که باشکوه هر چه تمام تر نازک ترین سد قوسی جهان یعنی سد عباسی را جلوی چشمان تان می آورد. این سد بسیار زیبا حرف های زیادی برای گفتن دارد که کارناوال در سفرهای بعدی مفصل تر به آن خواهد پرداخت.

چشمه مرتضی علی یا کال سردر؟

در اصل هر دو! در مسیر چشمه رودخانه ای وجود دارد که نام آن سردر است. طبسی ها به خاطر آن که آب رود وارد این شکستگی تنگه مانند می شود به آن کال سردر می گویند. همین نام گذاری باعث شده است که گاهی به این چشمه کال سردر بگویند.

در ادامه با کارناوال همراه شوید تا کمی بیشتر درباره این چشمه شگفت انگیز بدانید.

دیدنی ها و تفریحات چشمه مرتضی علی

در این بخش با ما همراه شوید تا برای تان بگوییم که چه تفریحاتی در چشمه انتظارتان را می کشد.

1- ورود به فضای شگفت انگیز دره

برای رسیدن به دره ابتدا ماشین تان را در پارکینگ پارک کرده و از پله هایی که در مسیر رسیدن به دره تعبیه شده اند، پایین بروید تا به فضای بازی برسید که آب چشمه مثل جویباری کوچک در آن جاریست. کمی که جلوتر بروید کم کم دره شروع به خودنمایی می کند و دیواره های صخره ای بلند و بلندتر می شوند. در مسیر چشمه که حرکت می کنید زیبایی های بسیار زیادی وجود دارد که آرام آرام در معرض دید شما قرار می گیرند.

در ابتدا، مسیر چشمه بسیار باز است و حوضچه های آب قابل مشاهده نیستند و فقط مسیر صاف و پهنی را می بینید که سنگ ریزه هایی کف آن را پر کرده و دیواره های آن به خاطر رسوبات آبی به صورت لایه لایه در آمده اند و پدیده جالبی به نام ماسه سنگ یا کنگلومرا (1) را شکل داده اند؛ اما هرچه جلوتر می روید دیواره های دره سخت و خشن تر شده و از میزان خزه های سبز رنگی که به آن ها چسبیده کاسته می شود. به اواسط چشمه که می رسید دهانه دره بسته تر می شود و سنگ های درشت و گاهی غول پیکر در مسیرتان قرار می گیرند که رد شدن از آن ها گاهی دشوار می شود.

2- استفاده از خواص درمانی چشمه مرتضی علی

چشمه مرتضی علی به خاطر وجود مواد معدنی و املاح، خاصیت درمانی زیادی دارد که می توانید به صورت کاملا رایگان از این موهبت الهی استفاده کنید. نکته جالب توجه آن است که بزرگ ترین حوضچه این چشمه که در میانه های مسیر قرار دارد، به خاطر عمق زیادش به حمام مرتضی علی مشهور شده و معمولا گردشگران در آن آب تنی می کنند چون آب آن بسیار گرم است و حتی گاهی محیط آن از گرما دم می کند و ممکن است تنفس کردن دچار اختلال شود.

3- آب بازی در چشمه مرتضی علی

و اما بخش هیجان انگیز ماجرا همیشه به بازی و تفریحات اختصاص پیدا می کند. چشمه مرتضی علی مسیری رودخانه مانند با سنگ های بزرگ و بعضا غول پیکر است که تمام مسیر را پوشش داده اند. چشمه های کوچک و بزرگ که از میان صخره های خزه بسته در حال جوشیدن اند، صدای بسیار دل انگیزی دارند؛ البته در میان هیاهوی مسافران گرمازده و فراری از کویر که به خنکای چشمه پناه آورده اند گم می شود. در آب قدمی بزنید و کمی همدیگر را خیس کنید اما یادتان باشد که این سنگ های بزرگ به هیچ عنوان جای مناسبی برای شیرجه زدن یا شنا کردن را فراهم نمی کنند پس سعی کنید از شوخی های زیاد و یا دویدن در مسیر، آن هم بر روی سنگ هایی که خزه بسته اند و فوق العاده لیز هستند خودداری کنید.

گاهی هم می توانید خرده نانی درون حوضچه ها بریزید تا ببینید خرچنگ ها و ماهی های ریز و درشت چشمه چگونه به سمت تان می آیند تا غذای شان را بگیرند و بروند.

پاورقی


1- ته نشست های ماسه ای را که به کمک ترکیباتی نظیر کربنات کلسیم، سیلیس، اکسید آهن و دولومیت به یکدیگر چسبیده اند ماسه سنگ می گویند؛ حال هرچه دانه های این رسوبات درشت تر باشد به آن کنگلومرا گفته می شود.

4- قبرهای (خانه) گبرها

وقتی در مسیر چشمه در حال حرکت هستید بر بلندای صخره هایی که دو طرف شما را احاطه کرده اند سوراخ هایی را می بینید که با نظمی خاص درون دیواره ها ایجاد شده اند و هر کدام با تونلی به یکدیگر راه دارند.

اصلا این سوراخ چه هستند و چه کاربردی داشته اند؟

این سوراخ ها که به قبر یا خانه های گبر مشهورند در اصل محل دفن زرتشتیان هستند که عموما در مکان های بسیار مرتفع و دره مانند ایجاد می شده اند؛ اما عده ای دیگر براین باورند که این حفره ها خانه هایی بودند که با تونل به هم مرتبط می شدند. نکته جالب دیگر این است که حفره ها با نظم و فاصله خاصی از هم به صورت 2 تایی در بالا و پایین یکدیگر قرار گرفته اند و گفته می شود که حفره پایین محل ورود به خانه بوده است.

گبر واژه ای دری بوده و به معنای زرتشتی است اما بعدها این واژه معنای توهین آمیز پیدا کرد و به افراد غیر مسلمان گفته می شد. در زبان لری نیز گبر به معنای قبر است.

5- بند عباسی چشمه مرتضی علی | نازک ترین سد قوسی جهان

پس از آن که حسابی خنک شدید و جان تان خسته شد به انتهای چشمه می رسید، البته منظور جایی است که آب چشمه به حداقل خود می رسد. در این جا شما با یکی دیگر از اعجاب انگیز ترین آفریده های هوش و خلاقیت ایرانیان مواجه می شوید که نامش سد عباسی ست. این سد با صفت هایی نظیر بلندترین، نازک ترین و قدیمی ترین سد قوسی جهان شناخته می شود که البته بیشتر شهرت خود را به خاطر تاج نازک 1 متری اش که از سنگ ساخته شده، به دست آورده است.

پل بند عباسی حوالی 500 سال پیش به دستور شاه عباس صفوی در این منطقه ساخته شد. بر روی بخش هایی از دیواره سد کنده کاری هایی از بزها را می بینید؛ برخی معتقدند این ها نمادی از فرشتگان هستند که نگهبانی این مایع ارزشمند یعنی آب را بر عهده دارند. عده ای دیگر نیز معتقدند نمادی از در خواست آب، زایش و فزونی نعمت هستند. کنده کاری هایی که در غارها و مکان های مختلف در سراسر دنیا دیده می شود معمولا نمادی از بز هستند که شاخ های بلند و تاب خورده ای دارد. نمونه بزهای حجاری شده روی بند عباسی را می توان در شمال غرب ایران، شهر مشکین شهر، روی صخره های سیاه هم مشاهده کرد.

Photo by : Pourya Azadara

امکانات

در این منطقه هیچ گونه امکانات رفاهی وجود ندارد! به هر حال به طبیعت سفر کرده اید و نباید انتظار امکانات کافی داشته باشید.

اقامت

اطراف چشمه کوه است و کوه است و کوه! اما در روستای خرو که در 2 کیلومتری چشمه قرار گرفته و مسیر آسفالت مناسبی هم دارد اقامتگاه هایی به صورت محدود در نظر گرفته شده که می توانید برای شب مانی از آن ها استفاده کنید.

 

فصل سفر به چشمه مرتضی علی

از آن جا که این چشمه در منطقه کویری ایران قرار گرفته است شاید بهتر باشد فصول سردتر سال را برای سفر و بازدید از آن انتخاب کنید.

بهار: این فصل شاید خیلی برای بازدید از چشمه مناسب نباشد چون معمولا در این فصل چشمه ها و جویبار خیلی پر آب می شوند و به همین خاطر شاید میزان زیاد آب امکان لذت بردن از چشمه را برای شما فراهم نکند.

تابستان: تضاد خوبی بین خنکی آب چشمه و آفتاب سوزان است که بازدید از چشمه را بسیار لذت بخش می کند؛ اما شاید گرمای زیاد شما را مریض یا دچار گرمازدگی کنید، چون هر چه نباشد این چشمه در دل کویر است.

پاییز و زمستان: همیشه بهترین فصل ها برای سفر به مناطق کویری در نظر گرفته می شوند؛ اما شاید بتوان گفت بهترین فصل برای بازدید از چشمه پاییز است چون هوا در عین حال که خنک است آفتابی هم بوده و با آب تنی در چشمه خیلی سردتان نمی شود.